ჰაერში გათხრილი სამარე

არც ეკონომისტი ვარ, არც ომის ექსპერტი.. მაგ განხრით შევძლო და რამეზე გესაუბროთ..

ისევ ავიაციას “მივაწვები”, სამოქალაქო ავიაციას..

მოკლედ მოგიყვებით – “რა ხდება რუსეთის თავს”…

ფრენას, გასაგებია, თვითმფრინავი ჭირდება.

რუსებს სამოქალაქო კომერციული ავიაციის სადღაც 730 ერთეული დასავლური წარმოების ბორტი ყავს.

აქედან 500-ზე ცოტა მეტი ლიზინგით, ანუ “ნასესხები”, “ნაქირავები”.

ხოდა ამ ჩვენმა “ძმებმა” ომი რომ დაიწყეს, დასავლეთმა – აბა ეგ თვითმფრინავები უკან დააბრუნეთო.

ამათ – არაო, არ დავაბრუნებთო, რუსეთში დაარეგისტრირეს და ფაქტობრივად 10 მილიარდის ღირებულების ქონება ასე მარტივად “მოიპარეს”.

ცა ხომ ჩაუკეტა ევროპამ და იქით შორს სხვა ქვეყნებმაც. ნუ შიდა გადაფრენების გარდა სად “წაესვლებათ” აბა?! სიტყვაზე ბელორუსია, სომხეთი, აზერბაიჯანი, თურქეთი, იქეთ ცოტა შორს – ეგვიპტე. რაღაც მსგავსი ქვეყნები (ჩვენი ცაც ჯერ “ღიაა” მათთვის).

მაგრამ ამ ქვეყნებშიც ვაი რომ ამ “მოპარული” ბორტებით ვერ იფრენენ – ჩვეული ამბავია, უცხოურ აეროპორტში შეიძლება “დააპატიმრონ” და ჩამოართვან ეს მოპარული თვითმფრინავ(ებ)ი

ანუ მთელი ეს ამხელა ქონება, მხოლოდ მათ ტერიტორიაზე გამოსაყენებლად “შერჩათ”. და აქვე კითხვაც იბადება – სათადარიგო ნაწილებს რომ ვერ მიიღებენ, დროთა განმავლობაში ამ ბორტებს როგორ მოუვლიან და საფრენად უვარგის ჯართად ხომ არ ექცევათ (და ეს, დიახ, გარდაუვალი პროცესია. მთელი ეს ქონება მალე სწორედ რომ ჯართად გადაექცევათ).. თუმცა დღეს “ასე შორს” ეს ჩვენი ძმები ვერ ფიქრობენ და მოკლევადიან პრობლემების მოგვარებით არიან დაკავებულები. დამარტყი?-დაგარტყი.. რეფლექსურად.

და უცხოეთში მოკლედ საფრენად მხოლოდ იმ ბორტებს გამოიყენებენ, რომელიც ამ “ოპერაციის” გარეშე ისედაც მათ ეკუთვნოდათ – უკვე შესყიდულ, ვალგასტუმრებულს. ანაც “სამამულო” წარმოების. პირველი ვარიანტი, რიცხვებს ახედეთ და როგორც ხედავთ, ცოტაა. თან დასავლური, ისევ ვიძახი, მალე ჯართად რომ შერჩებათ.

თავიანთი წარმოების კი?! თანამედროვე სერიული წარმოების ბოლო წლებში “სუხოი სუპერჯეტი” თუ შექმნეს (2008 წელს პირველი ფრენა, სადღაც 170 ერთეული აწყობილი მოდელი). დანარჩენი საბჭოური წარმოების, უკვე ჟანგად რომ არის ქცეული და ალაგ-ალაგღა გვხვდება ცაში, ისიც უფრო რომ სატვირთო.

პრობლემა რაშია? ეს “სუპერჯეტი” არაა შორეულ ფრენებზე გათვლილი თვითმფრინავი. სულ 100 კაცამდე იტევს და 3000-4500 კმ უწერია საფრენი მანძილი, რაც ავიაციაში საშუალო დისტანციად ითვლება.

ომის გამო ჩაკეტილი საჰაერო სივრცე ისედაც “აგრძელებს” და აძვირებს რუსების გზას (იხ. ფოტო), სიტყვაზე მოსკოვიდან სოჭიმდე აქამდე 1400 კმ თუ იყო დასაფარი, ამჯერად შემოვლითი ფრენის გამო სადღაც 2600 კმ. სტამბოლამდე კი 3500 კმ.

ეს ერთადერთი სუხოი სუპერჯეტი როგორ აფრინონ, სიტყვაზე ეგვიპტეში დასასვენებლად წასლვა რომ მოუნდებათ (შეძლებენ კი აწი.. ანუ ექნებათ კი მაგის ტრაკი)?!

გზად საწვავის შესავსებად, ადგნენ და, სოჭიში დიდი ჰაბის მოწყობა გადაწყვიტეს… სხვადასხვა რუსულ ქალაქებიდან ჯერ მანდ დაჯდებიან ბორტები, შეივსებიან ისევ საწვავით და გზას განაგრძობენ.. რამდენი ზედმეტი ხარჯია?! დრო?! ადამიანური რესურსი?!

ეს მხოლოდ მცირე მაგალითია მათი “პრობლემების”..

ხოდა, მე თუ მკითხავთ, მათი გზა ჯანდაბაში უფრო მიდის, ვიდრე სადმე სხვაგან..

რუსულ ავიაცაიას, ამ მოცემულობით, “ცაში საფლავი აქვს გათხრილი” და ახლა, გამოდის, რაღაც ხავსს ეჭიდებიან..

ვუყურებ რადარს და სულ უფრო ცოტა თვითმფრინავი შეინიშნება მათ საჰაერო სივრცეში და თვითმფრინავი ისეთი რამეა.. სადაც მშვიდობა და ჭარბი ფული ტრიალებს, იქაურობას “ეხვევა”.. რუსეთში კი…

ჯარისკაც(ებ)ის მამა

ვზივარ და ვიხსნებე ძველ ამბებს.. სანამ მახსოვრობიდან წაშლილა და აგერ ცოტას “ფურცელზეც” გადმოვიტან..

2008 წელი დადგა, ჯარში ვარ. მორიგი წყება სავალდებულოს ბიჭები ამოიყვანეს ნაწილში.. აქამდე თუ შემადგენლობა იმერული იყო, აწ უკვე მეგრელი ბიჭები აჭიკჭიკდნენ ყაზარმაში..

რამდენჯერ იყო დილის ტკბილი ძილი (ხო ხო, მეძინა ხოლმე, არ გაიკვირვოთ) მათმა ხმამაღალ ტონში გადასულმა მეგრულმა რომ დამირღვია..

რა გასაკვირი – ემოციური ხალხი იყო. აქედან ორნი ზუგდიდელი ძმები: გოგა და გოჩა, ხალისიანი, კარგი სამეგობრო ბიჭები. ასაკით მცირე, ჭკუამხიარული, მაგრამ სანდო ადამიანები.

მამამისიც, დავითიც გავიცანით, ასევე კარგი ადამიანი, ერთი-ორჯერ ბიჭები რომ მოინახულა – გვესტუმრა. არ ვიყავით ჩაკეტილ მკაცრ რეჟიმში, ვინმესთვის შვილების მონახულება დაგვეშალა.

საღამოობით ეს ხალხი თავისუფალ დროს მთის წვერზე ალაგ მოსწორებულ ადგილზე ფრენბურთის თამაშით თუ ვიქცევდით თავს. სხვა რა უნდა გვეკეთებინა – გარშემო ტყე იყო, დასახლებული პუნქტი რამოდენიმე კილომეტრით შორს და ისიც ჩასვლისას დაღმართს რა უჭრის, ამოსვლისას სული რომ გაგძვრებოდა. მოკლედ თუ რამე საქმე არ იყო, სადმე “გასვლა” კაცს გვარიანად დაგეზარებოდა.

მაგრამ მაინც არა გვიჭირდა რა.. ეგ ის იშვიათი მონაკვეთი იყო, არასასურველი ხალხი რომ ჩამოვიცილეთ და უფროს-უმცროსიანად ყველა ურთიერთპატივისცემით და მეგობრულად ვიყავით განწყობილი. ეს დამოკიდებულება იქაურ ერთფეროვნებას გაძლებადს ხდიდა.

მერე კი.. აგვისტო და ის ავადსახსენებელი პერიოდიც დადგა.

ვიღას ახსოვდა “ფრენბურთი”..

ომის დროს რამოდენიმე დღე საბრძოლო პოზიციაზე ვრჩებოდით. მერე კი ევაკუაცია დაგვევალა და ჩვენი აპარატურა სადღაც ტყეში შევრჩუთეთ. დაიწყო ის აუტანელი უსასრულოდ გაწელილი უმოქმედობის პერიოდი..

ერთმანეთს სიტყვასაც კი ძნელად ვეუბნებოდით, აღარც ხუმრობის ხალისი იყო.. აღარც მეგრული ჟღურტული. შევყურებდით ავტომატჩახუტებულები მოსასვლელ გზას. ყარაულობის მეტი სხვა არც არაფერი ფუნქცია აღარ გვქონდა.

ერთ დღესაც ეს ჩვენი ძმები ცოტახნით დაგვეთხოვნენ – “ახლავე მოვბრუნდებითო”

სად “გაიქცეოდნენ”?! – არ მივაქციეთ ყურადღება.

მართლაც გადის მომენტი და უკანვე მოშრაშუნობენ ფოთლებით დაფარულ ბილიკზე…

მაგრამ ორის ნაცვლად, მესამე სილუეტიც დავლანდეთ. გავხედეთ და დავითა – ძმების მამა.

“ორი ბიჭი მყავს სულ (აქ მეგრული კილო უნდა წარმოიდგინოთ), ომია! ესენი აქ არიან, მე იქ სახლში რა მინდა?!”

ასეთი კაცი იყო დავითა – მთელი ის პერიოდი ჩვენ გვერდზე გაატარა. ჩვენსავით ფხიზლობდა ყარაულის დროს და დარდებსაც საერთოს იზიარებდა.

სასურველი “სასიძო”

შორეული წლებია, ჯარში ვმსახურობ კონტრაქტზე.

კვირა რაიონში, რომელიღაც სოფელს გადმოკიდებულ მთაზე წამომართულ ყაზარმაში გვიწევს ხოლმე ყოფნა. მერე შემცვლელი ჯგუფი გვანაცვლებს და თუ რამე “განგაში” არ არის, კვირა უკვე ჩემს გემოზე თავისუფლად ვარ.

აი სამსახურში ადგილზე კი ბევრი არაფერია სახალისო, დრო იოლად გაიყვანო – გარშემო ტყე და ერთმანეთის მსგავსი დღეები.

ძირითად საქმეს უნივერსიტეტმოლეული 20-25 წლის ბიჭები ვაკეთებთ – სულ რამოდენიმე ერთეული კაცი. იქ რიგითები საყარაულოდ, რამოდენიმე პასუხისმგებელი პირი, მძღოლი და მზარეული.. ჰაჰა ერთდროულად მაქსიმუმ თხუთმეტიოდე კაცი რომ მოვიყრით ადგილზე თავს.

მზარეულები დაბლა სოფლის მკვიდრი ხალხია, უფროსი თაობის ქალები. მისწრება რომ იყო მათთვის ამ სამსახურის გამოჩენა. და ნელ-ნელა ძირითად ისტორიასაც რომ მივადგეთ, ნაწერში შემოვიყვან ქალბატონს, პირობითად, ვთქვათ სახელად ფიქრიას, სწორედ ერთ-ერთ ჩვენს მზარეულს.

არ ვფიქრობ, ადამიანს რამე ღირსებას სძენდეს, სად დაიბადა და კიდევ ბევრი სხვა რამ. არ ვაკეთებ არაფრის შეფასებას, უბრალოდ ფაქტობრივ ამბავს ვყვები.

ხოდა სხვისთვის არ ვიცი და აი ამ ფიქრიასთვის ჩვენი “სამსახურის ქონა”, “ქალაქელობა” კი იყო საკმარისი მიზეზი პირდაპირ თავდასხმის ობიექტები გავმხდარიყავით – ანუ სახლში მისი “დასათხოვარი” გოგოებისთვის სასურველი სასიძოებად მოვიაზრებოდით.

ჩვენ კი, არცთუ დაღვინებული ბიჭები, იუმორით ვიგერიებდით მის ამ მცდელობებს, საღამოობით სალაპარაკო, საშაყირო თემად რომ გვქონდა გადაქცეული. აი პერიოდულად მორთმეულ ათასნაირ ნამცხვრეულობას კი მაინც უნამუსოდ მივირთმევდით (რისი დაცხობაც, დიდი ეჭვი მაქვს, ისევ ჩვენგან მოპარული პროდუქციით ხდებოდა) და არ ვიმჩნევდით, თუ რით “ვიმსახურებდით” ამ “გულუხვობას” და პატივს.

ჯერ ერთ-ერთს მოგვისინჯა კბილი. წარუმატებლობა არ შეიმჩნია, სწრაფად მეორეზე გადაერთო, მერე მესამეზე ააგო იმედები, და ასე – ყველას ჩამოგვიარა, ხელჩაქნეული ისევ პირველ ვერსიას მიუბრუნდა.. ბოლოს უიმედობაში გადაეშვა და დანებდა – მიხვდა, რომ ჩვენგან “ხეირი” არ იქნებოდა. რა ვიცით გულში რა წყევლა-კრულვას გვიგზავნიდა..

ამასობაში მრავალი თვეც მიილია (ოთხი გრძელი წელი გავატარე ჯარში, არ დაგავიწყდეთ).. აღარ გვწყალობდნენ, აღარც ნამცხვრები მოდიოდა ჩვენს დასასუქებლად.. გაცვდა თითქოს ეს თემა. ყურებჩამოყრილი იყო ეს ჩვენი ქვეშქვეშა მზარეული… (მაქვს ბევრი მიზეზი, ცოტა კბილიც გავკრა ასეთ ადამიანს).

და ერთ გაზაფხულის მშვენიერ დილას სცენაზე შემოვიდა, სიტყვაზე, ადამიანი ზედმეტსახელად “გენერალა”.. ეს ზედმეტსახელი მისი მშვიდ ხასიათის, დინჯი საუბრის, დაფიქრებული სიტყვა-პასუხის გამო შეერქვა. მოკლედ ღიმილიც კი სანატრელი იყო ამ კაცის მკაცრი ნაკვთების სახეზე შეგემჩნია. გონიერი და ზრდილობიანი ადამიანი მოკლედ.

როტაცია მოხდა და სხვა ბაზიდან გადმოიყვანეს ჩვენთან.

და შოუც დაიწყო…

რა ვიცოდით, ამ მკაცრი ნაკვთების მიღმა როგორი ჩუმი იუმორი იმალებოდა.. ჯერ ჩვენც რომ არ ვიცნობდით კარგად ამ “გენერალ” კაცს.

საათობით შეიკეტებოდა ხოლმე სამზარეულოში, ერთ ჭიქა ღვინოს დაიდგამდა, წრუპავდა და ფიქრიას იდუმალ ჩურჩულს გაუბამდა, დიდხანს ჩვენც რომ არ ვიცოდით, თუ რაზე ჭუკჭუკებდნენ ასე ჩუმად.

მერე მერე აიწყო მოზიაკა ნელ-ნელა ამბის.. იჯდა და გულჩათხრობილი უაღრესი თეატრალურობით აღუწერდა ამ ჩვენს მზარეულს თავის გულის დარდებს – როგორ ჩაიარა სოფლის შარა გზაზე და ერთ-ერთი სახლის ფანჯრის მიღმა შეამჩნია გოგონა, რომელიც თმებს ივარცხნიდა და მხოლოდ ზურგიდან თუ ხედავდა, წამშივე რომ შეუყვარდა და ახლა აი ასე ზის და არც კი იცის, ვინ არის ეს გოგო და არც ის, როგორ მიახერხოს და გაიცნოს ეს იდუმალი ქალიშვილი..

ნუ, გასაგებია ხომ, ეს მისი ნანახი ადგილის აღწერილობა საოცრად ემთხვეოდა ფიქრიას ეზო სახლ-კარის სურათს.

იჯდა ფიქრიაც და ორი-სამი თვე გულმოდგინედ რჩევებს აძლევდა, სიმამაცისკენ მოუწოდებდა და აქეზებდა ამ ჩვენს სიყვარულისგან “გათანგულ” კაცს, იქნებ ისევ სწვეოდა აღწერილ არეს და ეცადა კიდევ ენახა ქალიშვილი.

გენერალი კი არ ჩქარობდა და ეშხში შესული კარგად ირგებდა დადარდიანებული, გაუბედავი კაცის როლს. დროს წელავდა და ამით ფიქრიას მოთმინებასაც გვარიან გამოცდას უწყობდა..

ერთი კაცის თეატრს მაყურებელი მოვუმრავლდით – უკვე ჩვენს წინაშეც არ ერიდებოდა გენერალი თავის გულის გადაშლას. ვისხედით ყველა ერთად ამ ფართო სამზარეულოში, ერთ ჭიქას ჩამოვისხამდით და აღარც ჩვენთვის იყო უკვე მოუთმენლობა უცხო. გვაინტერესებდა – თუ რით დასრულდებოდა ეს საოცარი თეატრი..

მოგვიმრავლდა ნამცხვრები ისევ. ალბათ არც ის დრო იქნებოდა შორს, “შემთხვევით” ამ გადასაკარგავში სცენის ირიბი პერსონაჟიც რომ გამოანათებდა.. რადგან გენერალი ვერა და ვერ ბედავდა ერთხელ უკვე ნანახ ადგილს ისევ წვეოდა..

მოკლედ ჩემი წერის ხელოვნება არცთუ ისე კარგია, ეს მთელი საგა კარგად მოგიყვეთ და გადმოგცეთ. რომ იტყვიან, იქ უნდა ყოფილიყავით. გენერალის უბადლოდ როლის შესრულებას უდაოდ მეტი მაყურებელი იმსახურებდა.. ჯარის რა გითხრათ და თეატრისთვის ალბათ კი იყო ეს კაცი შექმნილი..

დასასრული მაინც მწარე გამოდგა, ბოლოს როდესაც მთელი ეს მისი ხრიკები გაცხადდა, ქორწილის რა გითხრათ და გაცოფებული მზარეული კი შეგვრჩა ხელში. დავრჩით ისევ უნამცხვრებოდ.. ჩვენ ჩვენსას ვდარდობდით…

მორალი ამ ამბავს არ აქვს – უბრალოდ გამახსენდა და ასე არმოყოლაც დამენანა. ბევრ რამეზე გაგვაკრიტიკებთ – უნამუსობას დაგვწამებთ.. მაგრამ, თუ არ მოვყვებოდი, რამე შეიცვლებოდა?! ფაქტია, ასეთი იყო მაშინდელი ჩვენი ყოფა.

ალბათ წილი პასუხისმგებლობა იმ ადამიანებსაც ეკისრებათ… ნამცხვრებით რომ დარბოდნენ..

“ახალ” ჭერქვეშ

შემოდგომა დაიწყო და მთელი ჩემი დრო სამსახურის გარემომ “შეჭამა”

მთელ შემადგენლობას ჯგუფებად ერთკვირიან კურსის გავლა უწევს. რამოდენიმე დღე თეორიული “სწავლება” და მერე სიმულაციურ გარემოში პრაქტიკული ვარჯიში.

ორივე ტიპის “დაშვებას” ვფლობ, როგორც თეორიის, ისე პრაქტიკული ინსტრუქტორის და ასეთი ტიპის კადრის დეფიციტის გამო ძირითადი საქმის კეთების გარდა – ვიარო სმენაში დღე-ღამის რეჟიმში, დასვენების დღეებშიც სამსახურში ვზივარ და ხან თეორიას ვკითხულობ, ხანაც პრაქტიკულ საწაფზე ვუზივარ კოლეგებს.

ეს პროცესი საინტერესოა, სხვისი არ ვიცი და თავად ბევრ რამეს ვსწავლობ – დაორგანიზება, ცოდნის ქონის გარდა, ელემენტარული აუდიტორიის წინ საათობით მეტყველებაც საქმეა, საწაფზე დინამიკის პულსაციის შეგრძნება – უკვე ათმა ჯგუფმა გაიარა ჩვენს ხელში და ეს პრაქტიკა უდაოდ დიდია თუ დღის ბოლოს დაუკვირდები, იფიქრებ, რა შეგეძლო უკეთ გაგეკეთებინა, გადახედავ, ჩაასწორებ – ეს უკვე უეჭველი გზაა განვითარებისკენ..

ერთი ეგ არის – ხშირად შაბათ-კვირასაც სამსახურის რეჟიმი, ცოტაც და გადავიწვები. მაგრამ არაუშავს – გავდივართ ნელ-ნელა ფინიშისკენ.

ამასობაში კი თვეა საწოლიც დავიდგი ჩემს “ახალ” სახლში და ღამის სათევად მაინც აწი იქით მივდივარ. ერთი ეგ არის – უამრავი რამ აკლია ჯერაც ამ სახლს და დავბორიალობ ცარიელ კედლებს შორის. არც იქიდან სიარულია იოლი აეროპორტის ტერიტორიისკენ. ტაქსით მივდივარ რომელიმე თანამშრომლამდე, და დამატარებენ ჩემოდანივით წინ და უკან. მანქანის ქონის აუცილებლობა დადგა.

აი ეს სკამ-მაგიდის ყიდვის პროცესი კი მხოლოდ ნერვების შლაა ჩემთვის. არ ვარ ის ტიპაჟი, ამ პროცესისგან სიამოვნება რომ მივიღო. არც ჩემოდნით დევს ფული – ხელფასიდან ხელფასს ელოდები რიგი დავალებების ჩასაქრობად. თუმცა გავივლი ამ პერიოდსაც და ტვინს ეს დავალებები რომ გამოუნთავისუფლდება, ბევრად უკეთესადაც ვიგრძნობ მერე თავს.

ვატყობ, დამცინებთ და მაინც უნდა ვაღიარო – მაქვს სიტყვაზე თანხა X და ვიმტვრევ ტვინს, რა საკითხის პრიორიტიზირება მოვახდინო?! – სანათი, კარადა, ტელევიზორი, სარეცხი მანქანა, მაგიდა თუ რომელი ერთი სხვა.. ტვინი მებურდება. ხან დღე გავა და ვერც ვერაფერს მოვაბამ ხოლმე თავს, ყოყმანს აყოლილი.

ამიტომაც მიყვარს ის ძირითადი საქმე, რასაც სამსახურში ვაკეთებ – იქ ძაან კონკრეტული “დავალებით” მივდივარ, კონკრეტული დროის მონაკვეთში. ვჯდები სამუშაო პულტთან და ზუსტად ვიცი, რატომ ვზივარ იქ. დღემდე პროცესისგან სიამოვნებას რომ ვიღებ და ამიტომაც ვარ თორმეტწლიანი სტაჟით უკვე.

სივრცე, გეგმარება, შესრულება. მგზავრი აზრზე არაა, მისი მოგზაურობის პროცესში ამ დროს ადამიანის გონება რომ დგას უკან, გარდა მისი ბორტის კაბინაში მჯდომი პირის პილოტირებისა. გამოვსულვარ გამთენიისას ტრასაზე უმანქანო, ტაქსის მოლოდინში და ჩამიშხუილებენ ხოლმე მანქანებით ის ხალხი, რამოდენიმე წუთის წინ მათ სერვისზე რომ ვზრუნავდი და გულში ვფიქრობ – “აბა ერთი მაინც თუ შეანელებს.. წამიყოლებს”, მაგრამ ან რატომ უნდა მქონდეს ასეთი მოლოდინი – მათ ხომ თვითმფრინავის ბილეთში ფული უკვე გადაიხადეს და ამით დაგენერირებული ჩემი ხელფასი არის კიდეც ამ სერვისისთვის საფასური.

გამოვდივარ “გარეთ” და ცხოვრებაში ეს კონკრეტიკა არ არსებობს – რისთვის დავბორიალობ ხოლმე ქუჩაში, ჩაფიქრებული, ყურებში მუსიკაგარჭობილი. თან მითუმეტეს ზამთარი რომ დადგება და სიცივის დისკომფორტი ძვლებამდე ატანს..

ვერაფერს ვიტყვი.. მივადგები ხვალ ისევ მაღაზიებს, ვიყიდი სკამ-მაგიდას, არა უფრო იმიტომ, რომ ამით ცხოვრება ბევრად უკეთესი გახდება, არამედ იმისთვის, რომ ეს “დავალებაც” ჩავუქრო ტვინს და როცა წამოვკოტრიალდები, ასეთი დეტალებზე აღარ მქონდეს საფიქრი.

მერე კი მიქსერის ღილაკს ხელს ავკრავ, სივრცე მუსიკით აივსება, სიცარიელეს განდევნის და მორიგი დღეც ასე მიილევა.

რუსული “სიყვარული”

თვეში 1-2 ჯერ მიყვარს ბარებში წოწიალი და ე. წ. “გადატვირთვის” მოწყობა… ხალხიც ბევრი ირევა და ალკოჰოლმოკიდებულებიც უცნობ-ნაცნობებთან სიცილ-ხორხოცში ვატარებთ მერე დროს..

წლებია, ბევრი რუსი გამორბის პუტინისტურ რუსეთიდან. ზოგი პირდაპირ იძახის – “რეჟიმს გავექეციო”, ზოგსაც იოლი ბიზნესგარემო იზიდავს – იქაური ძვირი ცხოვრების ფონზე, საქართველო ბევრად იაფი ქვეყანაა და მცირე ინვესტიციითაც კი პატარა საქმეს მოქოქავენ – ხშირად ეს მცირემაშტაბის ბარები რომაა. გაიარეთ სოლოლაკში და უამრავ “რუსულ” კუთხეს აღმოაჩენთ, შესაბამისად მათი თანამემამულე კლიენტურით.

რუსი ტურისტი ბევრია და აწ უკვე “აქაური” რუსების კომუნაც ყალიბდება.

და რა გასაკვირი, ჩემი პირობით “პარასკევობებში” ხშირად მაგ ეთნიკის ხალხსაც თუ გადავეყრები – დაიწყებ საუბარს და ნუ ნორმალური, კარგად მოაზროვნე ტიპები იჩითებიან, სანამ… სანამ, საოცრება და პოლიტიკას არ მიადგები.

არადა პოლიტიკის გარეშე? მაინც წაგიცდება ხოლმე ენა..

ხოდა აქ უკვე მსუბუქი მხიარული ქცევა აღარ გამომდის, მთელ ჩემს ნერვებს მოვიკრებ და ვცდილობ მშვიდ ტონში, არგუმენტირებულად დავუსაბუთო თანამოსაუბრეს ჩემი სათქმელი. რადგან ხშირად გვეშლება და ცარიელ ემოციებზე დაყრდნობით ვიწყებთ კამათს და ასეთ საუბარში ყოველთვის დავმარცხდებით, რადგან ემოციური ხელების ქნევა და გულზე მჯიღის ცემა ვერაფერი არგუმენტია..

ხოდა ნუ ჩემს ამ რაციონალურ საუბარში და მრავალ ადამიანთან კომუნიკაციის შემდეგ უიმედო დასკვნამდე მივდივარ – რომ უმრავლესს ამ ჩრდილოვანი მეზობლის წარმომადგენელს “ტვინში რაღაც ისე ვერა აქვს” და უბრალოდ შანსიც კი ნულოვანია მათთან რამეზე მორიგდე..

ეს იმ ილუზიის დასამსხვრევად – ვინც ფიქრობს, რომ “მათთან მოლაპარაკება შესაძლებელია”

რუსს უყვარხარ მათ მიმართ მოღიმარი, “კუდის მოქიცინე”, ჯიბეზე ხელის გამკვრელი, ყირაზე რომ დადგები..

და როგორც კი შეახსენებ – “ბოდიში ძმაო, სანამ თქვენი ჯარი ჩვენს ტერიტორიაზე დგას, ჩემთვის შენი სახელმწიფო ოკუპანტია..” ოოოო…. აქ იწყება მათი “თავმოყვარეობის” გაღვიძება… “но…” და ყველანაირი bullshit-ის გადმოდინება: რომ “აბა ამერიკა?! აბა ევროპა?!” ყველა რომ დამნაშავეა რუსეთის წინაშე და თავის წილ ცოდვას უბრალოდ, მოკვდებიან და ვერ აღიარებინებ..

ვერ ხედავენ სხვაობას ცივილიზაციას შორის, რომელიც ტერიტორიულ მთლიანობას მაინც აღიარებს შენსას და ტყვიას არ გესვრის, სამართლიან სასამართლოს ქონას “გაიძულებს”, ადამიანების უფლებების დაცვას და ა. შ.. ამ სამყაროსა და იმ ქვეყანას შორის, რომელიც კუდს თუ უქიცინებ, თავზე მოჩვენებითად ხელს გადაგისვამს და რაიცი მერე მაინც წაგითაქოს კიდეც (არ უქნია თუ რა?!) და აი ოდნავ თუ წინააღმდეგ გაექაჩე – მერე ხომ პირდაპირ ტყვიის და სიკვდილის ენით გელაპარაკება..

და აი პირდაპირ ეს აზრი ვისმინე ამ ბოლო ხანსაც: “რომ რუსეთი დიდი ქვეყანაა”, მათი ინტერესების არსებობა გასათვალისწინებელი, რომ ისტორიულად ამ ცივილიზაციის კუთვნილება ვიყავით და რატომ გვიკვირს ეს “დასჯები”.. “მამას” შვილი როდესმე კი მარა ხელს შეუბრუნებს?! და ეს გოგო პროფესიით “დიპლომატი” იყო..

მერე გინდა მშვიდად უხსენი, გინდა ტონაწეულმა – სად იყო რუსული ცივილიზაცია ამა და ამ წლამდე, ცხოვრება მათ გარეშეც რომ გავიარეთ, მათი არგუმენტები უბრალოდ იმპერიალისტურია, და არ ვგრძნობთ მაგ სივრცის წევრად თავს, დამოუკიდებლობა გვინდა და ომის გარეშე ცხოვრება, და არც მეფის რუსეთი, თუ საბჭოთა კავშირი იყო ჩვენი არჩევანი… აზრი არ აქვს, ისმის ისევ მათი “но…”

ხოდა დავიხურე ქუდი და წამოვედი, არც მათი ქერა თმები მინდა და არც მათი სწორი ფეხები. ეგ ერი სამკურნალოა და ჯერ წამალიც არ არის გამოგონილი, მაგ ყველაფერს ვუშველოთ დანარჩენმა სამყარომ…

თურქეთის გრანპრი

შუაღამეს გადაცილებული იყო, ბიძაშვილმა რომ მომწერა – “არ გინდა თურქეთში წამოსვლა?”

რატომღაც აქამდე მეგონა რომ ფორმულა ერთის კვირა ჩვენებურ არჩევნებს ემთხვეოდა და წასვლა არც მიფიქრია. თურმე თარიღები ამრევია.

დათოს მივწერე – “წავიდეთ!”

ნახევარ საათში თვითმფრინავის ბილეთი და სასტუმროს ჯავშანი უკვე ჯიბეში მედო.

მერე იყო ორკვირიანი მომქანცველი პერიოდი სამსახურში, სადაც დღე არ დამისვენია – ან სმენაში ვიყავი და ანაც სწავლებაზე. და ამის ფონზე ისე მოვიდა გაფრენის დღე, დიდად ფიქრი მოგზაურობაზე არც კი მიტრიალებდა ტვინში.

უცებ ჩავალაგე პატარა ჩემოდანი და აეროპორტში წასვლამდე საჩუქარიც გავაკეთე – მაგრამ ცდა ჩაფლავდა და ადრესატამდე არც მიაღწია. თუმცა მე უკვე ვეღარაფერს შევცვლიდი. უსაფრთხოების ღვედი გადავიკარი პეგასის არცთუ კომფორტულ ბორტზე და მალე ამწე ძალამ ჰაერშიც აგვაგდო – ბოლოს წელიწადნახევრის წინ ვიმოგზაურე.

გამთენიას უკვე საბიჰა გოკჩენში ვიჯექით. საზღვარზე არც დაუხედავთ ჩემი კოვიდპასპორტისთვის. ტაქსი, ერთი საათი საცობში და სასტუმროში შევლაგდით. ღამენათევზე პირველი რაც ვქენით, რა გასაკვირი, ძილი იყო.

შუადღეს გადაცდა – ცივი, უჟმური, მოღრუბლული ამინდია. გემრიელი სტეიკით გამოვიკეთეთ გუნება. მერე ფეხით ჩავისეირნეთ სულთან აჰმეტის უბნის ქუჩებში და ბოსფორზე ნავის ორსაათიან ტურზე წავედით. ის დღე ასეც მიილია.

გათენდა შაბათი და რისთვისაც ჩამოვედით, ფორმულა ერთის გრანპრი იყო, ერთი 60 კილომეტრის მოშორებით რომ არის ჩვენი უბნიდან ეს ტრეკი. ეს ის იშვიათი შემთხვევა იყო, იმის დროც არ მქონდა წინდაწინ დამეგეგმა იქ როგორ მოვხვდებოდით – თურმე მწარედ სანანებელი გამიხდებოდა ეს ამბავი.

“ტაქსიმზე მიხვალთ, იქიდან შატლს ნახავთ იქ წამსვლელს.” – არასწორად მიგვასწავლეს გზა. დავდივართ ცარიელ ტაქსიმზე, ცრის. ხალხის სიხალვათე ეგრევე ნიშანია, რომ არასწორ ადგილზე მოვხვდით. ინგლისურად კაციშვილი ვერ გვპასუხობს – ფორმულა ერთზე ყველა მხრებს იჩეჩავს.

ვეძებთ შატლები საიდან გადიან. შორია – ერთი 20 კმ უნდა იქამდე მისვლას, დრო უკვე წნეხს ახდენს. პერიოდულად ტაქსის გაჩერებას ვცდილობთ. რუკაზე შეხედავენ სად არის ტრეკი, ყველა უარს გვეუბნება. განწირულები ვეძებთ შატლამდე მისასვლელ გზას. ეგეც გაუგებარია – ხან საით გაგვიშვეს, ხან საით. დრო უაზროდ დაიკარგა.

სამი საათიღა გვრჩება, არცთუ ბევრი.

გალუმპულები უაზროდ მივუყვებით გუგლით ნაჩვენებ გზას – ვიპოვოთ მეტროს ხაზი, რომელიც შატლებამდე მიგვიყვანს. “ბოლო ცდა” – მორიგ ტაქს გავუქნიე ხელი. მობილურით რუკას ვანახებ. სახე დაემანჭა მძღოლს. საფულედან კუპიურებს აძრობს – “შორია, ამიტომ…” 200 ლირას მაჩვენებს. აქამდე კითხვა-კითხვით 1000 ლირასაც კი ითხოვენო, ასე ვიცით. მშვენიერი წინადადებაა!

– “თამამ”! ბედნიერმა დავუქნიე თავი, მაგრამ ავიხედე და სად არიან ჩემი მეგობრები?! – ტანში გამცრა. არ შემოუხედავთ, ალბათ მექანიკურად გააგრძელეს ფეხით გზა და სადღაც ქუჩის კუთხეს მოეფარნენ. სიმწრით დაჭერილი ტაქსი შეიძლება გამექცეს. ბედი ინტერნეტი გვქონდა და სასწრაფოდ მივწერე – “დაბრუნდით”! წუთი და გამოყვეს ქუჩის ბოლოდან თავი – “გვეშველა, წავედით!!”

მძღოლი, არც ის საუბრობს ინგლისურად, რუკას უყურებს. მე მისი თურქული არ ვიცი, მაგრამ, ფაქტია, ვსაუბრობთ. ვიგებთ, რისი თქმა გვინდა:

– “შორია, მე ევროპულ მხარეს ვმუშაობ. 2 ზე უნდა ვიყო აქ და ვერ მოვასწრებ. მაგრამ სხვა ტაქსთან მიგიყვანთ, რომელიც იქ წაგიყვანთ…”

რა არჩევანი გვაქვს?! ოკეი. 50-იან კუპიურას მაჩვენებს, “ამას მე მომცემ, 150-ს იმას” – all good, ვანიშნე.

სადღაც მივღოღავთ საცობებში. მიუჩერა ვიღაც ტაქსს – “არკადაშები არიანო” მეორე მძღოლი ფასზე რომ დაიჭყანა. მაინც დაითანხმა.

გადავლაგდით მეორე ტაქსში. არც იმას ესმის ინგლისური. დაყურებს ნავიგაციას – სამი არჩევანია. მივუხვდი ფიქრს – სწრაფ მარშრუტზე ვუთითებ. “კი მარა აქ თოლები არისო.. დამატებითი გადასახადი..”

შენ დროზე მიგვიყვანე, არაა პრობლემათქო.

ტაქსომეტრზე მითითებს – “მაშინ ამით გადაიხდი” – ყველაფერზე თანახმა ვარ, ოღონდ დროზე მივიდეთ. ისევ კომუნიკაცია გაუჩერებელი, მიუხედავად ენის ბარიერისა – ფაქტია, ვიგებთ რა გვინდა.

ჩქაროსნულ მაგისტრალზე, რა გვიჭირდა, მივქრივართ. მაგრამ აი ბოლო ხუთი კილომეტრი და გაწითლდა ნავიგატორი. პრინციპში რათ გვინდა ნავიგატორს შევხედოთ – ასი მეტრიც და დავდექით. კუს ნაბიჯებით დავიწყეთ წინ გადაღოღება.

დავაგვიანებდით, ვანიშნეთ, ფეხით წავალთთქო. ტაქსომეტრმაც პატიოსნად წინდაწინ შეთანხმებული 150 ლირა დაწერა. დავუტოვე ცოტაც საჩუქრად – ისიც ბედნიერი დარჩა.

ერთ საათიანი ფეხით მარში და ტრეკიც გამოჩნდა. ჩეკპოინტიც გავიარეთ და ამოვისუნთქე, რეზერვად ნახევარი საათიც გვრჩებოდა. ჭამა, ყავა. ტრიბუნაზე ავედით. ცხოვრებაში პირველად, თავს პატივი ვეცით და გრანდსტენდზე ავიღეთ ადგილები – საუკეთესო ხედით სტარტ/ფინიშის და პიტსტოპის ბოქსების, ყველაფერს რომ დაჰყურებ, რაც რამე ხდება მნიშვნელოვანი, შენ ცხვირწინ ვითარდება.

ნახევრად სველ ტრასაზე პილოტები მაინც სლიკებით გამოდიან და პირველსავე მოსახვევში, სადაც ჯერაც წყალი დგას, მანქანის მორჯულებას ცდილობენ – 200 კმ/საათით რომ გადიან და სველზე საჭეც გემრიელად უთამაშებთ.

მერსების ტემპს ვერავინ მიყვა. ლუისმა საუკეთესო დრო დადო, მაგრამ ჯარიმით მე-11 დადგება. ბოტასი და ვერსტაფენი კი სასტარტო გრიდს გაიყოფენ.

ბედნიერები წამოვედით პირველი დღით და თურმე ჯერ სად ხარ. მოსვლა ერთი და უკან წამოსვლა?

შატლებში იმდენი ხალხი ეტენება, კორონა კი არა, თუ რამე დაავადება არსებობს, ყველაფერს აიკიდებ. ჩვენ იქ ამსვლელები არ ვიყავით.

ტაქსი?! ჰა ჰა 1-2 გამოივლის და მიდი თუ ბიჭი ხარ დაასწარი ხალხის იმ ზღვას, სასოწარკვეთილი რომ ჩამწკრივებულა ჩქაროსნულ ტრასის გასწვრივ. პირდაპირ ომია – ვინ დაასწრებს.

საათი ასე ვიდექით უიმედოდ და არ ვიცოდით იქიდან როგორ გამოგვეღწია…

ბოლოს ცა გაიხსნა და სამი ცარიელი ავტობუსი ჩამოდგა – ადამიანურად ავედით, დავსხედით.. ღვთის წყალობამ სახლამდე 20 კმ-ში ჩამოგვიყვანა. მერე იყო ის მატარებელი, რომელსაც დილით ბატებივით ვეძებდით, ცოტაც ფეხით და გრძელი დღის დაღლილობა ჯერ სასტუმროს საუნაში მოვიშუშეთ და მერე ბარი და 1-2 კათხა ლუდიც მივაყოლეთ.

კვირა დღეს კი უკან ისევ ეს დამქანცველი გზა – მაგრამ ერთი ის კი იყო, უკვე ვიცოდით როგორ გვემოქმედა. ფეხით სიარული მაინც არ აგვცდა. საცობში დგომას ისევ ასე ჯობდა.

მერე კი ტრიბუნა, სამი საათი და ოცი ჩამწკრივებული მანქანა – ძრავები აბღუვლდა, ხუთი წითელი შუქნიშანი ჩაქვრა და ზე-ბოლიდები გავეშებულები მიაწყდნენ მცირე სწორი მონაკვეთის შემდეგ პირველსავე მოსახვევს..

ბოლოს კი იყო ბოტასის ზეობა და მაქსის მეორე ადგილი, მაგრამ უჟმური სახე..

ქართველების კამპანიაში ვიმგზავრეთ უკუგზა, და მოგზაურობის დასრულებაც სადღაც იქაურ დაივბარის ნაირ ადგილზე ავღნიშნეთ ბევრი ლუდის აკომპანიმენტით.

ეს ორი-სამი დღე ფიზიკურად საოცრად დამღლელ რეჟიმში ვიცხოვრეთ, იმდენი ვიარეთ ფეხით და იმდენად სხვანაირად გადავიღალეთ, გრძნობა მქონდა, ორი კვირით გავედი ქვეყნიდან. მაგრამ ეს დაღლა სასიამოვნო დაღლილობა იყო.

ტვინდამშვიდებული და ბედნიერი მოვბრუნდი ქვეყანაში.

თბილისური მოძრაობა და საცობები კი პირდაპირ სამოთხეა სტამბოლთან შედარებით..

აბა თუ დამიჭერ?!

ცოტა პროფესიას მივუბრუნდე და მოვყვები, თუ რა პარამეტრებით ხელმძღვანელობს პილოტი, ფრენის სიჩქარის განსასაზღვრად და ზოგადად რა ლიმიტები აქვთ კომერციული ავიახაზების ხომალდებს უფრო “სწრაფად” რომ იფრინონ.

აქ არ განვიხილავ საწვავის ხარჯის ფაქტორს, რომელიც არანაკლებ მნიშვნელოვანია. სიტყვაზე, ცნობილი კონკორდის პროექტი, რომელიც ზებგერით სიჩქარით დაფრინავდა, სწორედ ზედმეტი ხარჯის გამო დაიხურა. ავიაკატასტროფა, რომელიც ამ ტიპის ბორტს მოუვიდა, მხოლოდ ამ ნაბიჯის გადასადგმელად “ხელის წაკვრა” იყო (ისე პარიზიდან ნიუ-იორკამდე ჩასასვლელად სულ რაღაც 3,5 საათი თუ ჭირდებოდა).

შენ ძრავის სიმძლავრე იკითხე, თორემ დღეს საოცრად სწრაფი ხომალდების აგებას არაფერი უდგას წინ, უმცირეს დროში მსოფლიოს ერთი ბოლოდან მეორეში რომ ჩაგიყვანს.

ახლა კი ვნახოთ რა ხდება ძირითად კომერციულ ავიახაზებისთვის განკუთვნილ ხომალდების შემთხვევაში:

დავიწყოთ იქიდან, რომ ერთი ოთხი ტიპის “სიჩქარე” არსებობს.. თვითმფრინავი მანქანასავით არაა, 80 კმ/სთ დააყენო ავტოპილოტზე და რომ იცი, საათის მერე 80 კილომეტრი გექნება დაფარული.

ზედმეტი რომ არ ვილაპარაკო, მარტივად დღეს ორი ტიპის სიჩქარეზე ვისაუბრებ: Indicated Air Speed (IAS) და Mach Number-ზე.

აფრენა/დაფრენის ფაზა, IAS (Indicated Air Speed)

თვითმფრინავის “ტრასა” ჰაერია, მისგან წარმოქმნილი ამომგდები (Lift) ძალის ხარჯზე ინარჩუნებს ჰაერში თავს. შესაბამისად პილოტს პირველ რიგში IAS აინტერესებს, რაც ნიშნავს ჰაერი რა წნევას წარმოქმნის ხომალდის კორპუსზე (ფიუზელაჟზე).

ასეთი მახათივით მილი თუ შეგიმჩნევიათ (Pitot Tube) ხომალდის ცხვირთან?! ამ მილზე წარმოქმნილი წნევით პილოტი კაბინაში იგებს მის IAS-ს.

და რა ხდება ახლა: მიწასთან ახლოს (აფრენა-დაფრენისას) ჰაერი უფრო მკვრივია, ზევით კიდევ, პირიქით, გაიშვიათება ხდება. შესაბამისად წნევითი სიჩქარის ინდიკაცია პილოტისთვის კაბინაში მუდმივიც რომ იყოს, სინამდვილეში ჰაერთან მიმართებაში ხომალდი, რაც ზევით მიიწევს, მუდმივად აჩქარებას განიცდის (გაიშვიათებულ ჰაერში უფრო სწრაფად უნდა გადაადგილდე, იგივე რაოდენობა ჰაერის მოლეკულების რომ “დაიჭირო”, იგივე წნევითი სიჩქარის წარმოსაქმნელად, საფრენად საჭირო ამომგდები ძალა საკმარისი რომ იყოს. მარტივია ხო?!)

და ასე, სიმაღლის აკრეფვასთან ერთად, თეორიაში ხომალდი ბგერის სიჩქარემდე შეიძლება აჩქარდეს, რაც პრობლემაა – ამაზე ქვევით.

Mach Number

და ასე მივუახლოვდით მახის რიცხვს (Mach Number).

ერთი მახი ნიშნავს ბგერის გავრცელების სიჩქარით გადაადგილებას. ყველა მატერიალს სხვადასხვა უნარი გააჩნია ბგერის გავრცელების, ანუ ბგერის სიჩქარე არაა მუდმივი ერთეული – გარემოს გააჩნია.

თანამედროვე ყველაზე სწრაფი ხომალდები სადღაც 0.9-მდე მახს ავითარებენ. სტანდარტული საკრუიზო სიჩქარე კი სადღაც 0.84-0.86 მახი არის (სიტყვაზე ბოინგ დრიმლაინერის)

ბგერის სიჩქარით ფრენის პრობლემა.

ფრთის ზედა მიდამოში, სადაც ჰაერის ნაკადი, კორპუსის ფორმის გამო, კიდევ უფრო ჩქარდება, ხომალდი ბგერის სიჩქარითაც რომ არ დაფრინავდეს, თავად ჰაერის ნაკადი შეიძლება ამ სიჩქარეს მიუახლოვდეს.

ბგერის სიჩქარით გადაადგილება კი შოკურ ტალღებს იწვევს (ავიაშოუების ჩანაწერებში თუ გინახავთ, სამხედრო ჯეტები ბგერის გავრცელების სიჩქარის გადალახვისას ძლიერ გრუხუნის ხმას და ვიზუალურ ტალღას რომ წარმოქმნიან).

ეს შოკური ტალღები (Shock Waves) კიდევ უფრო მეტ ხახუნს (Drag) წარმოქმნის – ფრენის მახასიათებლები არასტაბილური ხდება და ამომგდები ძალაც (Lift) მცირდება, რაც თეორიაში კატასტროფის წამახალისებელი ნეგატიური ფაქტორი შეიძლება გახდეს.

სწორედ ეს ფაქტორია განმსაზღვრელი, თუ რა სიჩქარის ლიმიტებს უწესებენ კომერციულ ავიახაზების ხომალდებს ინჟინრები. და რომ “გასკდნენ” ამაზე “ჩქარ” ბორტებს (ძრავს) უბრალოდ ვერ (უფრო სწორედ, არ) ააგებენ.

ან ზებგერით საფრენ აპარატებს მივადგებით ისევ.. და ზედმეტ ხარჯს და არარენტაბელურობას.. გადაიხდით 2-3 ათას ევროს, მარტო ბილეთში, რომში 2 საათში ჩასასვლელად?! მგონი რომ არა..

შესაბამისად სამოქალაქო ხომალდების მაქსიმალური სიჩქარე განისაზღვრება ერთ მახზე 12-20% ნაკლებით. ბუფერი იმხელაა შექმნილი, რომ ხომალდის რიგ უბნებზე აჩქარებული ჰაერის ნაკადი კრიტიკულ ბგერის სიჩქარეს ახლოს არ მიუახლოვდეს (აქ საუბარი მუდმივად ბგერის სიჩქარით ფრენის პრობლემაზეა და არა მის ერთჯერად გადალახვაზე).

და რა ხდება კრუიზის ფაზაში?!

შესაბამისად მუდმივი IAS-ის პირობებში, სიმაღლის აკრეფვასთან ერთად, რეალურად, როგორც ვთქვი, თვითმფრინავი ჩქარდება, ანუ იმატებს მისი მახის რიცხვიც, და კრიტიკულ მახთან მიახლოვება რომ აირიდოს პილოტმა, რაღაც სიმაღლის მერე (სადღაც 8-9 კმ სიმაღლე), მისი გზამკვლევი უკვე მახის რიცხვი ხდება:

– “Report Mach Number”
– “Mach 0.85”

გვპასუხობს პილოტი, და ეს 0.85 სინამდვილეში უბრალო მგზავრს არც არაფერს ეუბნება, თუ რამდენად სწრაფად ჩავა დანიშნულების ადგილას. ეს რიცხვი, უხეშად, მიწასთან მიმართებაში 900 კმ/სთ ფრენას ნიშნავს.. კიდევ ქარს გააჩნია, საიდან უბერავს..

ეუფ… ბევრი დეტალებია არა?! ხო მასეა – არაა მარტივად საქმე… დღეს სულ ამით შემოვიფარგლები.

მშვიდ ფრენას გისურვებთ.

“რა სამწუხაროა…”

თვალებზე ბინდი მქონდა გადაკრული, რეალობა უფრო სიზმრის საბურველში იყო გახვეული…

ფეხებმა არ მომასვენა, რამოდენიმე ასეული მეტრი წავჩანჩალდი. ბედის ირონია – თითქოს გავიღვიძე, მაგრამ სიზმარი ისევ იქ იყო, არსად გამქრალიყო..

დილით გავიღვიძე, გონება ნელ-ნელა დაიწმინდა. კადრები ამოტივტივდა. გამიკვირდა, გამიკვირდა, რადგან ორი თვალი ადგილზე თითქოს და მაინც ვერაფერი დავინახე, ყურებმა ვერაფერი შეისმინა, ხელებმაც მგრძნობელობა დაკარგა, სურნელს და გემოს საერთოდ აღარც ვახსენებ..

ზედმეტმა შუქმა თვალები მაინც მომჭრა. ერთი კვირის დამშეული კაცივით მივუჯექი გემრიელ სუფრას.. მაგრამ პირი ვერაფერს დავაკარე – ნისლივით გაიფანტა ყოველი კერძი წამებში.

წიწიბურა შემოვდგი დასანაყრებლად გაზზე. დღე დღეს მიყვა. ერთფეროვნება შემიამხანაგდა.

მერე ცუდად მოვიქეცი და საკუთარი საქციელით წახალისებულმა კიდევ ერთხელ ვცადე ის დღეები გამეხსენებინა.

მდინარეს დავუყევი, შეცურვა მაინც ვერ გავბედე.

გამოხდა ხანი და ისევ ჩამოვჯექი სანაპირობზე. ნაცვლად ინსტიქტისა თავით გადავშვებულიყავი, ამჯერად უბრალოდ ვიჯექი და მისი ხმაურის მუსიკას ვუსმენდი, ვუსმედი და არც ვცდილობდი დამემახსოვრებინა ეს მელოდია.

მაგრამ მას შემდეგ იმდენჯერ ჩავუყევი ამ მდინარის სანაპიროს, უკვე დაკვირვების გარეშეც შემოცოცდა ტალღების რხევა ცნობიერში… ღიღინითაც კი ავყევი..

და სანამ გამეღვიძა…

აგრასკენ

უზარმაზარ დელიზე წარმოდგენა შეიქმნა, აბა ერთი-ორი დღე იქ გაჩერება რა საკმარისი იქნებოდა. გეგმაში არც გვქონდა იქ დიდხანს დაყოვნება და მესამე დღეს მატარებლის სადგურისკენ ვქენით პირი – ბილეთები ვებზე გვაქვს ნაყიდი.

ადგილობრივი აგვეკიდა – “ტაქსი ხომ არ გინდათო”, სადგურში ვართ უკვე, ვერაფრით გავაგებინეთ, რომ არა, არ გვინდოდა. დაგყვება ფეხდაფეხ:

“Just Help!!!” – გაიძახის ყოველ წამს, “და თუ ამასობაში ტაქსიც დაგჭირდათ, აქა ვარ!”

ჩვენი მატარებლის ძებნა-ძიებაში მართლა მოგვეშველა ბაქნის პოვნაში, ატუზული არ გვცილდება. კონტროლს მივადექით.. ვეღარ გავიგე როგორ მოვქცეულიყავი – თან კიდევ იქით ვიუხერხულე, ამდენი დრო “დავახარჯინეთ”, არც მისი ტაქსით ვისარგებლეთ. ჯიბიდან კუპიურა ამოვაცურე, გავუწოდე..

სახე აელეწა, წარბები მოეღუშა, ხელები გაასავსავა და უკუსვლით მოგვშორდა. მოკლედ მგონი ამ პატიოსან კაცს ვაწყენინე, მაგრამ მართლა არ ვიცოდი, როგორ მოვქცეულიყავი.

ამობეჭდილი ბილეთები კონტროლიორს გავუწოდეთ და…

თურმე რაის ბილეთი… ინდოეთია, ნებისმიერ სერვისზე უზარმაზარი მოთხოვნით. ჩვენი “ბილეთი” მხოლოდ waitlist იყო. ანუ თუ ვინმე გააუქმებდა თავის ჯავშანს, რიგითობით შეიძლება გაგვმართლებოდა და მატარებელში მათ ნაცვლად ადგილიც შეგვხვედროდა..

მერეღა დავაკვირდით ფურცელზე მინაწერს, 78-ე თუ რაღაც მასეთი დიდი რიცხვი ეწერა მოლოდინის რეჟიმში ჩვენს რიგითობას.

რა გასაკვირი, არც გაგვიმართლა. ტყუილად მივედით სადგურზე. ყველა მატარებელი გადაძეძგილია. სალაროში იმ დღეზე ბილეთი ვერაფერი ვიყიდეთ. სინამდვილეში არც მომდევნო დღეებზეა რაიმე თავისუფალი..

სალაროში ვინც შეგხვდა, დიდად ინგლისურად კარგად არ სხლავდა. ერთი “tourist center” გავიგეთ, და ნუ ალბათ იქ რამე რეზერვი შეილება იყოს ბილეთებისთქო, რიკშა დავიჭირეთ და რა მისამართიც გვითხრეს, იქით გავწიეთ.

მიგვიჩერა მძღოლმა რაღაც შენობასთან და “ესაა თქვენი ტურისტული ცენტრიო”..

რიგი მწარე გაკვეთილები ამ დროისთვის უკვე გავლილი გვქონდა, შესაბამისად თავს შევუძახეთ. ოფისში რომ შევაბიჯეთ და “სიხარულის” გამომხატველი ღიმილით ხელებგაშლილები შეგვეგებნენ, უკვე იქ ვიცოდით, რაღაც ისე რომ ვერ იყო.

– “No any train for today,”
– “Bus?!
– “No bus, Sir…”

თვალები დაგიელამდებოდა კაცს მათი მოქანქარე თავის შემხედვარეს…

მოკლედ შავი ფერები დახატეს და გამოსავლის ძიებაში თავიანთი სერვისის მანქანა შემოგვთავაზეს:

– “150 დოლარი და აგრაშიც ჩაგიყვანთ, მერე ჯაიპურშიც, საჭმელ-სასმელსაც არ მოგაკლებთო” – მეტი რაღა ქნან ამ პატიოსანმა ხალხმა?!

გადავხედეთ ერთმანეთს – “რა ავტობუსი არ იქნება, ესენი ხომ არ უბერავენ?!”, გამოვლაგდით. თან მოგვსდევენ, შემოგვტირიან, “დაფიქრდით, ასეთ კარგ წინადადებას სხვაგან ვერსად მოისმენთ!”

ერთი კვარტალი არ გაგვივლია, იმ შენობის კოპიო კანტორა გაგვეჩხირა თვალებში – დიდად აწერია: “Tourist center”.

– “თქვენ ვინაღა ხართ”,
– “ჩვენ?! რას ქვია ვინ? ოფიციალური ტურისტული ცენტრი!”
– “აბა ის პატიოსანი ხალხი?!”
– “მაიცა თქვენ იქ იყავითო?!” – თავში შემოიკრეს ხელი, გაეცინათ – “ეგ ხალხი, პატიოსნების რა გითხრათ და აფერისტები კი არიანო. აქ ოფიციალური ტურისტული ცენტრი, ეს ჩვენ ვართო”

შევედით ოფისში, რაღაც იგივე ზღაპრები მოვისმინეთ. მივხვდით, დროს ვკარგავდით ამ მისტიური ოფიციალური კანტორის ძიებაში და ვარჩიეთ ისევ რიკშების ზღვას შევრეოდით:

– “ავტობუსის სადგურში გვინდა, ხომ სადგური… სადაც ბევრი ავტობუსი დგას!..”

შუშის თვალებით გვიყურებდნენ, იმ არეში ისინიც შეკრულები არიან “ცენტრებთან”, თავს აქნევენ, “მასეთი არაფერი ვიცითო”.

როდის როდის, ვიღაც დავიჭირეთ. ალბათ იმ რაიონიდან არ იყო, კარისკენ მიგვითითა – “დასხედითო..”

“ავტობუსები არ იქნება.. არ იქნებაო”..

თვალი ვერ გაწვდება სივრცეს – ოთხთვალების ჯარია ჩაწიკწიკებული.. თითოეული მათგანიდან ვიღაცას აქვს თავი გამოყოფილი და მთელ ხმაზე მიმართულებას გაჰყვირის..

ჩვენებური დიდუბე მონაგონია, “ერთი კაცი და გავეეეედიიიით, ქუთეიიიისიიიი!!!”.. ყვირილი კი არა, ღრიანცელია, ხმაურის უძირო ოკეანე. ერთი ეგ არის, იქაურები ბევრად მუსიკალურად რითმავენ შეძახილს და სულ სიმღერ-სიმღერით გიწვევენ ინდოეთის მაშტაბით “საუკეთესო ავტობუსით” სამგზავროდ.

ჩვენც ერთ-ერთ ასეთ საუკეთესოში აგვისრუტეს, სადაც კონდიციონერის რა გითხრათ და ფანჯრებზე შუშები კი აკურატულად დაეხსნათ, იქნებ აუტანელ სიცხეს ასეთ “ვენტილაციის” ფონზე მაინც გაუძლოთ..

“გრა, გრა, გრა, გრა… ” – არ იღლება, რა დავარქვა ამ პროფესიას, მოკლედ კლიენტის მომზიდველი პიროვნება. ისე ჩქარად გაიძახის ამ ერთ სიტყვას, ცოტაც და “გრა” “აგრად” კონვეტირდება – ერთ ხმოვანზე დაწყებულ-დამთავრებულ ქალაქის სახელად…

ცოტაც და ტრასაზე “მივსრიალებთ”.. ჰაერის ჭავლი სახეში გვეხლება, მძღოლი კი საჭეზე სიგნალის ღილაკს გამუდმებით უსინჯავს – “აბა ხომ კარგად მუშაობსო..” და გამაყრუებელი ხმაურის ფონზე კმაყოფილი მიერეკება სიძველისგან დაჩაქჩაქებულ ავტობუსს..

ერთი-ორი საათიც და უკვე აგრას “ქუჩებში” მივაბიჯებდით.. ქალაქი, სადაც ცნობილი ტაჯ-მაჰალის ტაძრის ნახვაა შესაძლებელი.

ინდოეთი

ათი წელი გავიდა, მას შემდეგ რაც მე და კოკამ ბარგი ავისხით და თვეზე მეტი ქართველებისთვის არცთუ კარგად ნაცნობ მიწაზე სამოგზაუროდ წავედით.

ამდენი დრო გავიდა და რომ გადავხედე ამ ჩემს ჩანაწერების სივრცეს, თავის დროზე სულ ორიოდე კინკილა სიტყვა თუ დავუთმე მაშინდელ თავგადასავლების მოყოლას… არადა იმდენი დეტალი უკვე მივიწყებული მაქვს… ჯობდა არ მეზარმაცა.

და რატომ მივუბრუნდი ამდენი ხნის შემდეგ ინდოეთს?! ამას წინათ ისევ კოკამ მშვენიერი წიგნი გამომიგზავნა – გრეგორი დევიდ რობერტსის “შანტარამ”, სადაც ავტორი ფაქტობრივად ავტობიოგრაფიული შინაარსის ტექსტს გვთავაზობს – ერთ დროს ავსტრალიის ციხიდან გაქცეული და ინდოეთს თავშეფარებული კრიმინალი საოცარ თავგადასავლებს გვიყვება, იქაური მრავალფეროვნება მოაქვს ცხვირთან, ადგილობრივ ყოფას აცოცხლებს მკითხველისთვის (შანტარამზე სხვა დროს ვისაუბროთ)..

ამ წიგნის კითხვით განწყობაზე მოსულმა, აგერ დავდე ერთი ადგილი და ვეცდები გონებაში შემორჩენილი ამბები ამოვქექო…

ფიქრი არ მტოვებს, რამდენად აჯობებდა ჩემს მოგზაურობის დაწყებამდე გადამეშალა ეს ტექსტი, მერე იქაურ ქაოსისთვის და თვალის ერთი შევლებით შემაბეზრებელ გარემოსთვის იქნებ სხვანაირად შემეხედა და ჩემი თავგადასავალიც ბევრად უფრო საინტერესო და შინაარსის მქონე გამხდარიყო…

ასე კი… მოკლედ, მე რობერტსად არ გამოვდგები, არც მასავით მძაფრი ამბები გადამხდენია, მაგრამ რაც არის ეს არის, ჩემი მოგზაურობა, გონებაში დალექილი, მივიწყებული ემოციები… ვეცდები ცოტათი მაინც გავაცოცხლო..

Delhi

კომფორტულ თანამედროვე აეროპორტიდან გამოდიხარ და ცხელი, ნოტიო ჰაერის ნაკადი გეჯახება პირდაპირ… კანი ეგრევე წებოვანი გიხდება და სამოსი ორგანიზმს ეზილება… სანათების შუქზე მილიონობით მწერი ირევა.. შორიდან ქალაქის გუგუნი ისმის, უთვალავი მანქანის, რიკშების, ორთვალების ძრავის ხმაური.

გვიანი საღამოა. იაფფასიანი ჰოსტელი გველოდება ღამის სათევად და მძღოლი, ვინც ჰოსტელამდე მიგვიყვანს. გზა აღარ გასრულდა.. ქაოტური მოძრაობა, გამუდმებით სიგნალის ხმა.. დაღლილები გარემოს ჯეროვნად მაინც ვერ აღვიქვამთ – ერთი სული გვაქვს საწოლს მივაღწიოთ და ხანგრძლივი, დამღლელი მგზავრობის მერე თავი ძილს მივცეთ..

ჰოსტელი ყველანაირ ცუდ მოლოდინზე უფრო უარესი დაგხვდა.. მხოლოდ ეს კია, მასპინძელი იყო მომღიმარი და თვალებმოციმციმე.. ოთახი კი.. ძველი საავადმყოფო გადაკეთებული სასტუმროდ.. კედლები, ძველი კლინიკა რომ გინახავთ, ფერდაკარგული კაფელით მოპირკეთებული, მოღუშული გარემო..

წამოვწექით დაღლილები.. მგონი მაგარი დათრგუნულები, არცერთს დანა პირს არ გვიხსნის. გულში უკვე დღეების გადათვლაც რომ დავიწყე – “რამდენ ხანში წავალ აქედან?!”

მოგზაურობა არცთუ დიდი ხარჯებით გავთვალეთ, არანაირი კომფორტული სასტუმროები. ფაქტობრივად როგორც ადგილობრივი ღარიბი ფენა ცხოვრობს, ისეთივე ერთი თვე გველოდება.. ან ცოტას ვაჭარბებ და შედარებით უკეთესი…

დელის იქაური უბანი სრული ქაოსია.. ტროტუარი, გზა პირობით მცნებებია.. სადაც კი საშუალებაა, ადამიანები დაბუჟღაობენ და დღიურ ლუკმაპურის საშოვნელად სახელდახელო ხუხულები წამოუმართავთ… დალაქი პირდაპირ ტროტუარზე პარსავს ვიღაცას წვერს.. იქვე ერთი დანებს ლესავს, მეორე რაღაცას კემსავს.. მესამე ექიმობს და კლიენტისთვის გამობმული ძაფით კბილის ამოძრობას ცდილობს..

საშინლად გამწლეული ტიპი თავის “კარეტას” გვთავაზობს და თავადვე ხელით მიგვაგორებს.. გგონიათ მისი წვალება გვინდოდა?! ვერაფრით დავაჯერეთ, ორი კაცის წონის თრევა არცთუ გონივრული საქმე რომ იყო.. ჯიუტად ერთი-ორი რუპიის საშოვნელად თავის “ტრანსპორტში” გვეპატიჟებოდა..

მერე იყო პირველი შეხება რიკშებთან და მათი მეპატრონეები. ფასზე “მოლაპარაკების” ხელოვნება და ბევრი ვაჭრობა. მერე, მერე, იქაურობას რომ შეეჩვევი, მერეღა ხვდები რამდენად ძვირს გცანცლავდნენ ახალბედა ტურისტებს მომღიმარი მძღოლები… და პრინციპში არამარტო ისინი..

გელაპარაკებიან, გელაპარაკებიან…

– “Where are you from?”
– “Georgia..”
– “Ahhh.. nice people.. very good country”

მაინც გიქებდნენ ქვეყანას, მერე რა რომ წარმოდგენაც არ ჰქონდათ, სად იყო ეს ჩვენი ჯორჯია..

საიდუმლოდ “გაგიმხელდნენ” ერთი საოცარი მაღაზიის ადგილს, “მე თუ მიგიყვანთო..” მხოლოდ შედით, დაათვალიერეთ, ნუ იყიდით კაცოო, მე დაგიცდით რამდენხანსაც გინდათ, მაგის თანხას არ დაგითვლით, თქვენი რა მიდისო..

ხოდა წაგვიცდა ფეხი და ადგილობრივი სამოსის სამკერვალოს მივაშურეთ – რიკშას მძღოლმა ბედნიერმა გაგვაქროლა..

– “ვნახოთ უბრალოდ?!”
– “ვნახოთ!”

დახელოვნებული პერსონალი გამოსრიალდა დახლებიდან,

– “Just have a look”,

ჩაი მოგვირბენინეს, ნაკეთობები გადმოგვილაგეს – თვალწარმტაცი ფერები გადაიშალა ადგილობრივი წარმოების ქსოვილის..

გველაპარაკნენ ისტორია, თუ როგორ კეთდება. ტრადიციაზე – რატომ არის უნიკალური, გველაპარაკნენ, გველაპარაკნენ, გველაპარაკნენ და მიუხედავად იმის, რომ “მხოლოდ დასათვალიერებლად შევედით”, მაინც “ხელებდამშვენებულები” გამოვბრუნდით.

– “წავიღოთ რა ბარემ, საჩუქრად..”

მძღოლს მაღაზიიდან წილი გარანტირებული ჰქონდა ჩვენნარი ბატი ტურისტების მირბენინებისთვის. სულ სტვენა-სტვენით წაგვაჩაქჩაქა მანამდე საითკენაც გვქონდა დაგეგმილი გზა.

დღეების მერე მსგავსი “უნიკალური ნაკეთობა” მრავლად გვხვდებოდა ადგილობრივ ბაზრობებზე, ქუჩებში, მოსიარულე “მაღაზიებში”… ნახევარ, მესამედ ფასში და თუ შეევაჭრებოდი, ალბათ კიდევ უფრო იაფადაც.. რისთვის დავიმძიმეთ ზურგჩანთა?! ფული კიდევ ჯანდაბას.

მაგრამ, ჯერ კიდევ “მწვანე” ტურისტები ვიყავით – გონებაში ადგილობრივი რუპიები დოლარებში გადაგვყავდა და ყველაფერი იმდენად იაფი იყო, ვერც წარმოვიდგენდით, ადგილობრივი საზომით მაინც რამდენად ძვირს ვიხდიდით – ეს იქნებოდა ტაქსი, საჭმელი, თუ რაიმე სუვერინი და ნაკეთობა..

მერე კი იყო აგრასკენ წასასვლელი გზის ძიება და “ტურისტული ფირმა”.. რომელზეც უკვე შემდეგ ნაწილში მოგიყვებით..